Brassiere là tên gọi đầy đủ, còn "bra" chỉ là dạng rút gọn của nó, và cả hai đều chỉ chiếc áo ngực nàng mặc mỗi ngày. Từ này gốc Pháp, bước vào tiếng Anh đầu thế kỷ 20 và gắn với tấm bằng sáng chế năm 1914.
Bài viết này của iBasic không chỉ dịch nghĩa: mình kể lại 100 năm chiếc brassiere đổi hình đổi dáng, vì mỗi lần nó đổi là một lần chuẩn mực về cơ thể phụ nữ đổi theo. Hiểu được mạch đó, nàng sẽ nhìn chiếc áo ngực trong tủ mình bằng con mắt rất khác.
1. Brassiere là gì và vì sao mọi người gọi tắt là "bra"?
Brassiere là danh từ chỉ chiếc áo ngực nữ có cúp nâng đỡ bầu ngực, được giữ bằng dây vai và vòng chân ngực. Đây là dạng đầy đủ, chuẩn mực của từ "bra" mà nàng vẫn quen dùng. Trong tiếng Việt, brassiere tương đương hoàn toàn với áo ngực hoặc áo lót nữ.
Chuyện rút gọn xảy ra rất tự nhiên. Từ thập niên 1930, giới trẻ Mỹ bắt đầu nói "bra" cho nhanh, giống cách chúng ta gọi tắt mọi thứ trong đời sống. Đến thập niên 1950 thì "bra" đã phổ biến hơn hẳn từ gốc.
Nhưng brassiere không hề biến mất. Nó vẫn sống khỏe trong văn bản trang trọng, trong hồ sơ hải quan, trong mã ngành hàng và đặc biệt là trên nhãn mác sản phẩm nhập khẩu.
Đó là lý do nàng mở một chiếc áo ngực mua từ nước ngoài ra và thấy chữ "brassiere" in đầy đủ trên tem, chứ không phải chữ "bra" ngắn gọn.
1.1. Brassiere trong tiếng Pháp gốc nghĩa là gì?
Trong tiếng Pháp, "brassière" ban đầu không hề chỉ chiếc áo ngực. Nó có gốc từ "bras" nghĩa là cánh tay, và dùng để gọi một loại áo lót thân trên, thường là áo yếm hoặc áo cho trẻ sơ sinh, ôm sát người và có phần tay.
Nghĩa của brassiere đã trôi dạt khá xa khi sang tiếng Anh. Người Mỹ mượn từ này vào khoảng đầu thập niên 1900 vì nó nghe tinh tế, sang trọng và kín đáo hơn nhiều so với cách gọi trực diện. Thời đó, việc đặt tên cho một món đồ lót nữ là chuyện tế nhị, nên một từ tiếng Pháp là giải pháp hoàn hảo.
Một chi tiết vui: đến hôm nay, người Pháp không gọi áo ngực là brassière nữa mà gọi là "soutien-gorge", nghĩa đen là "nâng đỡ phần cổ ngực". Nói cách khác, cả thế giới đang dùng một từ tiếng Pháp mà chính người Pháp đã bỏ.
Về cách đọc, brassiere phát âm gần với "brơ-ZIA" trong tiếng Anh Mỹ, trọng âm rơi vào âm tiết thứ hai. Nàng không cần đọc theo kiểu Pháp, vì từ này đã được Anh hóa từ lâu.
1.2. Bra, brassiere, áo ngực, áo lót: gọi thế nào mới đúng?
Cả bốn cách gọi đều đúng, chỉ khác ngữ cảnh sử dụng. Brassiere trang trọng nhất, bra đời thường nhất, áo ngực là từ chuẩn trong tiếng Việt, còn áo lót là từ rộng hơn vì nó bao gồm cả đồ lót phần dưới. Nắm được sắc thái này giúp nàng đọc nhãn mác và mô tả sản phẩm chính xác hơn.
| Tên gọi | Ngữ cảnh dùng | Sắc thái | Thường thấy ở đâu |
| Brassiere | Trang trọng, kỹ thuật | Chuẩn mực, đầy đủ | Nhãn mác hàng nhập, hồ sơ xuất nhập khẩu, tên danh mục |
| Bra | Đời thường, hội thoại | Thân mật, ngắn gọn | Giao tiếp hằng ngày, mạng xã hội, tên kiểu dáng như sports bra |
| Áo ngực | Chuẩn tiếng Việt | Trung tính, rõ nghĩa | Website bán hàng, tư vấn chọn size, bài viết chuyên môn |
| Áo lót | Tiếng Việt, nghĩa rộng | Bao quát, hơi cũ | Cách gọi dân dã, bao gồm cả áo lót và quần lót |
2. Chiếc brassiere đầu tiên ra đời như thế nào?
Chiếc brassiere hiện đại được cấp bằng sáng chế tại Mỹ năm 1914, do Mary Phelps Jacob thực hiện, với thiết kế ghép từ hai chiếc khăn tay và dải ruy băng. Nó thắng thế vì nhẹ, mềm và cho phép cơ thể cử động tự do, ba điều mà corset không bao giờ làm được.
Tất nhiên, ý tưởng nâng đỡ bầu ngực đã có từ thời cổ đại. Phụ nữ La Mã dùng dải vải quấn ngực khi tập luyện, và nhiều nền văn hóa cũng có phiên bản riêng. Nhưng chiếc áo ngực có cúp riêng cho từng bên, có dây vai, có thể sản xuất hàng loạt thì đúng là sản phẩm của thế kỷ 20.
2.1. Corset bị thay thế vào đầu thế kỷ 20
Corset bị đẩy khỏi tủ đồ vì hai lý do cùng lúc: sức khỏe và chiến tranh. Giới y khoa cuối thế kỷ 19 liên tục cảnh báo việc siết eo gây biến dạng khung xương sườn và chèn ép nội tạng, còn Thế chiến thứ nhất thì cần kim loại cho quân đội.
Năm 1917, chính quyền Mỹ kêu gọi phụ nữ ngừng mua corset để dành kim loại làm vũ khí. Lượng thép thu về được cho là đủ để đóng vài chiến hạm. Con số ấy nói lên một điều hài hước mà cay đắng: phụ nữ đã mang trên người một khối lượng kim loại khổng lồ suốt hàng thập kỷ.
Cùng lúc đó, phụ nữ bước vào nhà máy, vào công sở, vào các hoạt động thể thao. Một món đồ lót cản trở hô hấp và cử động đơn giản là không còn dùng được nữa. Chiếc brassiere xuất hiện đúng khoảnh khắc đó.
2.2. Tấm bằng sáng chế brassiere vào năm 1914
Điều đặc biệt của thiết kế năm 1914 nằm ở sự tối giản. Mary Phelps Jacob khi đó là một cô gái trẻ chuẩn bị dự tiệc, không muốn phần khung corset lộ ra dưới chiếc váy dạ hội mỏng, nên đã tự khâu hai chiếc khăn tay lụa với dải ruy băng hồng.
Kết quả là một món đồ gần như không trọng lượng, không gọng cứng, không siết eo. Cô đăng ký bằng sáng chế cho "backless brassiere" và sau đó bán lại cho một công ty áo nịt ngực.
Thiết kế này thắng thế vì nó giải quyết đúng vấn đề của thời đại: che chắn và nâng đỡ vừa đủ, nhưng trả lại cho cơ thể quyền được thở. Gần như mọi chiếc áo ngực ngày nay vẫn đi theo nguyên lý cơ bản ấy.
2.3. Hệ size cup A, B, C, D ra đời khi nào?
Hệ size cup brassiere theo chữ cái xuất hiện vào thập niên 1930, và đây mới là bước ngoặt thực sự. Trước đó, brassiere được bán theo kiểu một cỡ vừa cho nhiều người, chỉ điều chỉnh bằng dây buộc.
Khi các nhà sản xuất bắt đầu phân loại theo độ đầy của bầu ngực bằng chữ cái A, B, C, D và tách riêng số đo vòng chân ngực, chiếc áo ngực chuyển từ một món đồ "che" thành một sản phẩm "vừa vặn". Đó là lúc khái niệm đo size và thử áo ra đời như nàng biết hôm nay.
Cũng trong thập niên này, dây thun co giãn và móc cài điều chỉnh nhiều nấc được đưa vào sản xuất, giúp một chiếc brassiere ôm theo cơ thể thay vì bắt cơ thể ôm theo nó.
3. Brassiere đã thay đổi thế nào qua từng thập niên?
Mỗi thập niên nặn ra một dáng ngực lý tưởng riêng, và chiếc áo ngực luôn là công cụ để đạt được dáng đó. Nhìn lại 100 năm, nàng sẽ thấy áo ngực không đi theo đường thẳng "ngày càng đẹp hơn", mà đi theo đường vòng giữa hai cực: che giấu và tôn vinh, gò bó và thoải mái.
3.1. Thập niên 1920: dáng phẳng và tinh thần flapper
Thập niên 1920 chuộng dáng người thẳng đuột như con trai, nên brassiere thời này làm nhiệm vụ ép phẳng bầu ngực chứ không nâng. Các thiết kế dạng băng quấn hoặc áo yếm rộng, không cúp, được ưa chuộng để bộ váy flapper rũ thẳng xuống.
Nghe ngược đời, nhưng đây là lần đầu tiên phụ nữ được mặc một món đồ lót nhẹ đến vậy. Sự thoải mái quan trọng hơn đường cong, và đó là một tuyên ngôn của thế hệ vừa giành được quyền bầu cử.
3.2. Thập niên 1930 đến 1940: cúp ngực và những đường chỉ đồng tâm
Đây là giai đoạn chiếc áo ngực trở nên "có kỹ thuật". Cúp được may với các đường chỉ đồng tâm hình xoáy ốc để tạo và giữ form, hệ size chữ cái phổ biến, và chất liệu co giãn bắt đầu được dùng rộng rãi.
Thời chiến, vật liệu bị hạn chế nên brassiere được thiết kế bền, đơn giản, dễ giặt. Đồng thời, phụ nữ làm việc trong nhà máy cần một chiếc áo ngực nâng đỡ tốt suốt ca dài, và ngành sản xuất buộc phải nghĩ đến độ bền thay vì chỉ nghĩ đến vẻ ngoài.
3.3. Thập niên 1950: bullet bra và đường cong cực đại
Thập niên 1950 là đỉnh cao của dáng ngực nhọn, đầy và rất cấu trúc. Chiếc bullet bra với cúp hình nón, may nhiều lớp chỉ xoắn ốc, tạo ra một đường cong gần như hình học trên nền áo len ôm sát.
Đây là thời chiếc áo ngực định hình cơ thể mạnh nhất trong lịch sử. Nó phản chiếu một xã hội đề cao hình ảnh người phụ nữ nội trợ hoàn hảo, mọi thứ đều phải chỉn chu và đúng khuôn.
3.4. Thập niên 1960: bra tự nhiên và làn sóng phản kháng
Thập niên 1960 quay ngoắt sang tự nhiên và mềm mại. Cúp nhọn bị bỏ lại, thay bằng cúp tròn nhẹ nhàng, chất liệu mỏng, ít cấu trúc hơn hẳn.
Đây cũng là thời điểm chiếc brassiere trở thành biểu tượng chính trị. Các phong trào nữ quyền cuối thập niên 1960 dùng hình ảnh vứt bỏ áo ngực như một tuyên ngôn về quyền tự quyết với cơ thể. Kể từ đó, mặc hay không mặc áo ngực chính thức trở thành một lựa chọn cá nhân, không còn là nghĩa vụ xã hội.
3.5. Thập niên 1970: underwire trở nên đại chúng
Gọng kim loại đã có từ trước, nhưng phải đến thập niên 1970 nó mới thực sự phổ biến nhờ công nghệ sản xuất rẻ hơn và kỹ thuật bọc gọng tốt hơn. Chiếc áo ngực có gọng cho khả năng nâng đỡ vượt trội, đặc biệt với nàng có vòng một đầy đặn.
Cùng thời gian này, chiếc sports bra đầu tiên ra đời vào cuối thập niên 1970, khi phong trào chạy bộ bùng nổ và phụ nữ cần một thiết kế giảm chấn động thật sự. Đây là lần đầu tiên brassiere được thiết kế xuất phát từ chuyển động của cơ thể chứ không từ hình dáng mong muốn.
3.6. Thập niên 1980 đến 1990: push-up và thời của quảng cáo
Thập niên 1990 đưa chiếc push-up bra lên vị trí ngôi sao, với mút dày, gọng cong và khả năng tạo khe ngực rõ rệt. Áo ngực từ món đồ giấu bên trong trở thành thứ được quảng bá rầm rộ, thậm chí được mặc lộ ra ngoài như một món thời trang.
Giai đoạn này cũng để lại một di sản khó chịu: áp lực rằng vòng một phải luôn đầy đặn và nâng cao. Rất nhiều nàng lớn lên với suy nghĩ áo ngực phải "sửa" cơ thể mình, thay vì phục vụ nó.
3.7. Thập niên 2010: bralette và cuộc lật đổ của sự thoải mái
Bralette lên ngôi vào giữa thập niên 2010, mang theo một thông điệp ngược hoàn toàn với thập niên 1990: không gọng, mút mỏng hoặc không mút, form mềm, tôn dáng ngực thật. Chiếc brassiere quay lại đúng tinh thần của bản thiết kế năm 1914.
Song song đó, phong trào đo size đúng lan rộng, và rất nhiều phụ nữ phát hiện mình đã mặc sai size suốt nhiều năm. Nhận thức về vòng chân ngực, về việc dây vai không phải bộ phận chịu lực chính, bắt đầu trở thành kiến thức phổ thông.
3.8. Thập niên 2020: không gọng, co giãn và ưu tiên da nhạy cảm
Xu hướng hiện tại đặt sự thoải mái lên hàng đầu. Áo ngực không gọng, áo su đúc liền mạch, chất liệu cotton pha spandex hoặc sợi tre thoáng khí, viền không cấn, móc cài mềm là những gì bán chạy nhất.
Sau giai đoạn làm việc tại nhà kéo dài, tiêu chuẩn đánh giá một chiếc brassiere tốt đã đổi hẳn. Câu hỏi không còn là "mặc vào trông thế nào" mà là "mặc 10 tiếng có còn dễ chịu không". Đây có lẽ là lần đầu tiên trong 100 năm, cảm giác của người mặc được đặt lên trước ánh nhìn của người khác.
Nhìn lại toàn bộ hành trình, chiếc áo ngực chưa bao giờ chỉ là một món đồ may mặc. Nó là bản ghi chép trung thực về việc xã hội mỗi thời kỳ mong đợi gì ở cơ thể phụ nữ, và phụ nữ đã giành lại quyền quyết định ấy từng chút một.
Câu hỏi nàng thường gặp:
1. Brassiere và bra có khác nhau không?
Không khác gì cả, bra chỉ là dạng rút gọn của brassiere và cả hai đều chỉ chiếc áo ngực nữ.
2. Brassiere đọc như thế nào?
Trong tiếng Anh Mỹ, brassiere đọc gần với "brơ-ZIA" với trọng âm rơi vào âm tiết thứ hai.
3. Ai là người phát minh ra chiếc brassiere hiện đại đầu tiên?
Mary Phelps Jacob là người được cấp bằng sáng chế cho chiếc áo ngực không lưng vào năm 1914 tại Mỹ.
4. Vì sao nhãn mác hàng nhập hay ghi "brassiere" thay vì "bra"?
Vì brassiere là tên gọi chuẩn mực dùng trong văn bản thương mại, phân loại ngành hàng và thủ tục xuất nhập khẩu.
5. Áo ngực có gọng ra đời từ khi nào?
Gọng kim loại xuất hiện từ trước nhưng chỉ thực sự phổ biến rộng rãi vào thập niên 1970 nhờ công nghệ sản xuất rẻ hơn.
6. Bralette có phải là một loại brassiere không?
Đúng vậy, bralette là một dòng áo ngực mềm không gọng, thường ít hoặc không có mút, tôn dáng ngực tự nhiên.
7. Vì sao hệ size áo ngực lại dùng chữ cái A, B, C, D?
Các nhà sản xuất thập niên 1930 chọn chữ cái để phân loại độ đầy của cúp, tách biệt hẳn với số đo vòng chân ngực tính bằng số.
Thông điệp từ iBasic:
Suốt 100 năm, chiếc brassiere luôn tiến hóa theo một hướng duy nhất: phục vụ người mặc tốt hơn, chứ không phải bắt người mặc chiều theo nó. Vì vậy, tiêu chuẩn duy nhất đáng tin khi chọn áo ngực chính là cơ thể và nhịp sống của nàng.
Nếu nàng đang tìm một chiếc áo ngực vừa vặn, thoáng nhẹ và mặc được cả ngày dài, mời nàng ghé xem bộ sưu tập của iBasic để chọn được kiểu phù hợp nhất với mình.
